Tilapia Fish farming: तिलापिया मासे व्यवसाय माहिती (तिलापी मासा) मत्स्यपालन कमवा लाख रुपये महिना.

Tilapia Fish farming in Marathi , तिलापिया(Tilapia) ही एक लोकप्रिय माशांची प्रजाती आहे जी भारतासह जगभरातील मत्स्य फार्ममध्ये मोठ्या प्रमाणावर लागवड केली जाते. हे जलद वाढीचा दर, विविध पर्यावरणीय परिस्थितींशी जुळवून घेण्याची क्षमता आणि सौम्य-चविष्ट पांढरे मांस यासाठी ओळखले जाते.या माश्याचे उत्पादन कसे घ्यायचे याची संपूर्ण माहिती आपण या लेखात पाहणार आहोत…

(Tilapia Fish farming) तिलापिया शेतीला त्याचे आर्थिक मूल्य आणि बाजारपेठेत जास्त मागणी यामुळे लोकप्रियता मिळाली आहे. तिलापिया हा गोड्या पाण्यातील माशांच्या प्रजातींचा समूह आहे जो सिचलिडे कुटुंबातील आहे. ते मूळ आफ्रिका आणि मध्य पूर्वेतील आहेत परंतु जलसंवर्धनाच्या उद्देशाने जगाच्या विविध भागांमध्ये ओळखले गेले आहेत. विविध पर्यावरणीय परिस्थितींशी जुळवून घेण्याची क्षमता आणि त्यांच्या जलद वाढीसाठी तिलापिया ओळखले जातात.भारतात, तिलापियाच्या अनेक प्रजातींची लागवड केली जाते.

तिलापिया  माश्याच्या जाती (Tilapia Fish farming) speacies :-

  1.  नाईल टिलापिया ओरिओक्रोमिस निलोटिकस) :- नाईल टिलापिया ही जगभरात सर्वात सामान्यपणे शेती केली जाणारी तिलापिया प्रजातींपैकी एक आहे. त्याची जलद वाढ, पाण्याच्या विविध परिस्थितींना सहनशीलता आणि उच्च पुनरुत्पादक क्षमता यासाठी ओळखले जाते.
  2. मोझांबिक टिलापिया (ओरिओक्रोमिस मोसॅम्बिकस) :- मोझांबिक टिलापिया ही आणखी एक मोठ्या प्रमाणावर शेती केली जाणारी तिलापिया प्रजाती आहे. हे गोड्या पाण्यातील आणि खाऱ्या पाण्याच्या वातावरणात टिकून राहण्याच्या क्षमतेसाठी ओळखले जाते. मोझांबिक टिलापिया मूळ आफ्रिकेतील आहे परंतु जगाच्या विविध भागांमध्ये त्याची ओळख आणि यशस्वीरित्या शेती केली गेली आहे.
  3. लाल टिलापिया :- लाल टिलापिया ही एक संकरित प्रजाती आहे जी वेगवेगळ्या तिलापिया प्रजातींच्या संकरित प्रजननामुळे उद्भवते. हे त्याच्या दोलायमान लालसर रंगासाठी आणि चांगल्या वाढीच्या क्षमतेसाठी ओळखले जाते. बाजारातील आकर्षणामुळे लाल तिलापिया शेतकऱ्यांच्या पसंतीस उतरतो.
  4. गिफ्ट टिलापिया (ओरिओक्रोमिस निलोटिकस ओरिओक्रोमिस ऑरियस) :- गिफ्ट टिलापिया ही नाईल टिलापिया आणि ब्लू टिलापिया (ओरिओक्रोमिस ऑरियस) च्या क्रॉस ब्रीडिंगमुळे उद्भवणारी एक संकरित प्रजाती आहे. हे त्याच्या वाढीची क्षमता, रोग प्रतिकारशक्ती आणि पाण्याच्या विस्तृत परिस्थितीसाठी सहनशीलतेसाठी ओळखले जाते. या भारतातील काही सामान्यपणे लागवड केलेल्या तिलापिया प्रजाती आहेत. तथापि, हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की लागवड केलेल्या विशिष्ट तिलापिया प्रजाती प्रदेश, शेती पद्धती आणि बाजारातील मागणीनुसार बदलू शकतात.
  5. तिलापिया हे कोलोटिलापिनी (Coelotilapini), कॉप्टोडोनिनी (Coptodonini), हेटेरोटिलापिनी (Heterotilapini), ओरिओक्रोमिनी (Oreochromini), पेल्माटोलापाइन (Pelmatolapiine), टिलापाइन (Tilapiine) या जमातीतील (Tribes) सिक्लिड माशांच्या सुमारे १०० प्रजातींचे सामान्य नाव आहे. हे मासे मुख्यत: ओढे, नाले, तलाव, नद्या यांमध्ये आढळतात. हे गोड्या पाण्यातील मासे असून ते खाऱ्या पाण्यात अत्यंत कमी प्रमाणात आढळतात.
  6. कॉप्टोडोनिनी आणि ओरिओक्रोमिनी या जमातीतील तिलापिया मासे आर्थिकदृष्ट्या महत्त्वाचे आहेत. कारण प्रथिनांचा मोठा स्रोत, कमी वेळात होणारी जलद वाढ, मोठा आकार, चवीला रुचकर या वैशिष्ट्यांमुळे या जमातीतील माशांची मत्स्यशेतीकरिता निवड केली जाते. जगामध्ये मत्स्यशेतीकरिता उपयुक्त जाती म्हणून कार्प व सालमन या माशांनंतर तिलापिया माशाचा तिसरा क्रमांक लागतो.
  7. (ओरिओक्रोमिस मोझाम्बिकस) सदर नोंदीमध्ये मोझाम्बिक तिलापिया (Mozambique tilapia) या माशाचे वर्णन आले आहे. मोझाम्बिक तिलापिया हा मासा अस्थिमत्स्य उपवर्गातील सिक्लिफॉर्मिस (Cichliformes) गणातील सिक्लिडी (Cichlidae) कुलातील ओरिओक्रोमिस (Oreochromis) प्रजातीतील असून याचे शास्त्रीय नाव ओरिओक्रोमिस मोझाम्बिकस (Oreochromis mossambicus) असे आहे. हा मासा मूळचा दक्षिणपूर्व आफ्रिकेतील गोड्या पाण्याच्या नद्या व तलाव यांतील स्थानिक मासा आहे. कोलंबियामध्ये या माशाला ब्लॅक तिलापिया (Black Tilapia), तर दक्षिण आफ्रिकेमध्ये यास ब्लू कर्पर (Blue Kurper) असे म्हणतात.

तिलापिया माश्याचे (Tilapia Fish farming Features) वैशिष्ठ्ये :

तिलापिया माशाचा रंग धुरकट हिरवा किंवा पिवळसर असून शरीरावर अंधुक पट्टे असतात. प्रौढ माशाची लांबी सुमारे ३९ सेंमी. व वजन १.१ किग्रॅ.पर्यंत असते. अधिवासानुसार शरीराचा रंग व आकार यांत विविधता आढळते. याचे शरीर दोन्ही बाजूने चपटे व खोलगट असते. अन्य सिक्लिड माशांप्रमाणे याच्या कल्ल्याखालील हाडे एकत्रित होऊन दातांप्रमाणे त्यांची रचना झालेली असते. एक जटिल स्नायूसंच कल्ल्याच्या वर आणि खाली एकत्रित येऊन आणखी एका जबड्याप्रमाणे कार्य करतो.

 

Tilapia Fish farming in Marathi
Tilapia Fish farming in Marathi

 

मत्स्य व्यवसायासाठी शासकीय (Tilapia Fish farming Schemes) योजना-

  • प्रधानमंत्री मत्स्य सम्पदा योजना :- मत्स्यव्यवसाय विभाग, मत्स्यव्यवसाय, पशुसंवर्धन आणि दुग्धव्यवसाय मंत्रालय, भारत सरकार प्रधानमंत्री मत्स्य संपदा योजना राबवत आहे – ही योजना भारतातील मत्स्यव्यवसाय क्षेत्राच्या शाश्वत आणि जबाबदार विकासाद्वारे ब्लू क्रांती घडवून आणणारी योजना आहे. मच्छीमारांच्या कल्याणासह मत्स्यव्यवसाय क्षेत्राच्या सर्वांगीण विकासासाठी 20050 कोटी. PMMSY ची अंमलबजावणी सर्व राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये आर्थिक वर्ष 2020-21 ते आर्थिक वर्ष 2024-25 या 5 वर्षांच्या कालावधीसाठी केली जात आहे.
  • मत्स्य उत्पादन, उत्पादकता आणि गुणवत्तेपासून ते तंत्रज्ञान, काढणीनंतरची पायाभूत सुविधा आणि विपणन यातील मत्स्यव्यवसाय मूल्य शृंखलेतील गंभीर अंतर दूर करण्यासाठी PMMSY तयार केले आहे. तसेच मूल्य साखळीचे आधुनिकीकरण आणि बळकटीकरण करणे, शोधक्षमता वाढवणे आणि मच्छीमार आणि मत्स्यशेतकांचे सामाजिक-आर्थिक कल्याण सुनिश्चित करताना एक मजबूत मत्स्यपालन व्यवस्थापन फ्रेमवर्क स्थापित करणे हे त्याचे उद्दिष्ट आहे.
  • मत्स्य व्यासाय विकास महामंडळ (MVM): मत्स्य व्यासाय विकास महामंडळ हे महाराष्ट्रातील एक राज्यस्तरीय महामंडळ आहे जे मत्स्यपालन आणि मत्स्यपालन उपक्रमांना समर्थन देण्यासाठी विविध योजना राबवते. ते मत्स्यपालकांना आर्थिक सहाय्य, तांत्रिक मार्गदर्शन आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम राबवत असतात.
  • राष्ट्रीय कृषी विकास योजना (RKVY): राष्ट्रीय कृषी विकास योजना ही महाराष्ट्रामध्ये मत्स्यव्यवसायासह कृषी विकासाला चालना देण्यासाठी लागू केलेली केंद्र पुरस्कृत योजना आहे. या योजनेंतर्गत शेतकऱ्यांना मत्स्य फार्म उभारणे, पायाभूत सुविधांमध्ये सुधारणा करणे, उपकरणे खरेदी करणे आणि आधुनिक मत्स्यशेती तंत्राचा अवलंब करणे यासाठी अर्थसहाय्य दिले जाते.
  • नॅशनल फिशरीज डेव्हलपमेंट बोर्ड (NFDB): NFDB ही एक राष्ट्रीय-स्तरीय संस्था आहे, जी संपूर्ण भारतातील मत्स्यपालन आणि मत्स्यपालन विकासाला मदत करते. हे मत्स्यपालन प्रकल्प आणि योजनांच्या अंमलबजावणीसाठी महाराष्ट्रासह राज्य सरकारांना आर्थिक सहाय्य आणि तांत्रिक सहाय्य प्रदान करते.
  • महाराष्ट्र राज्य मच्छिमार विकास महामंडळ (MSFDC): MSFDC ही एक राज्य सरकारी संस्था आहे जी महाराष्ट्रातील मच्छीमार आणि मत्स्यपालकांच्या कल्याणावर आणि विकासावर लक्ष केंद्रित करते. ते मासे उत्पादकांना आर्थिक मदत, प्रशिक्षण कार्यक्रम आणि विपणन सहाय्य प्रदान करतात.
  • इंटिग्रेटेड फिश फार्मिंग डेव्हलपमेंट एजन्सी (IFFDA): IFFDA महाराष्ट्रात एकात्मिक मत्स्यपालन पद्धतींना चालना देण्यासाठी जबाबदार आहे. ते एकात्मिक शेती प्रणाली, जसे की मत्स्य-कुक्कुटपालन, मत्स्य-बागायती शेती, आणि मत्स्य-भातशेती स्वीकारण्यास प्रोत्साहित करण्यासाठी विविध योजना आणि कार्यक्रम राबवत असतात.

सेंद्रिय शेतीचे मानवी जीवनातील महत्व काय ? 

तिलापिया(Tilapia Fish farming) माशाची प्रजनन प्रणाली (Breeding system of species fish)-

Tilapia Fish farming in Marathi तिलापिया माशाची प्रजनन प्रणाली ज्यांना ‘मोनोसेक्स्युअल टिलापिया’ (Monosex Tilapia) ही व्यवस्था म्हणतात. ज्यांमध्ये लक्षात घेतले जाते की संभाव्यतः 95% पेक्षा जास्त माशा समुदायातील मेथर्मॉफायट विकासी जलवायु बदल नसलेल्या प्राण्यांना पुष्टिकर असणारी स्त्रीसारखी संभाव्यता असते.

मोनोसेक्स्युअल टिलापिया निर्मितीसाठी, विविध तंत्रे वापरली जातात. त्यांतील दोन प्रमुख पद्धती निम्नप्रमाणे आहेत:

  1. हॉर्मोनल तंत्र: ही पद्धती मनुष्यांमध्ये अस्तित्वात आहे, त्यांची टिलापिया माशांमध्ये वापरली जाते. तिलापिया माशांला आणि बाळांला लेंब मटंग रोग (तुंबवा रोग) आढळतो, ज्याची निर्मिती मानवी जीवाच्या औषधांच्या साहाय्याने केली जाते. माशांच्या प्रजनन अंगांत अल्पाहार दिल्याने माशांचा प्रजनन प्रणालीत विविधता प्राप्त होते. एथिनाइल टेस्टोस्टेरोन वापरणे ह्या पद्धतीतील प्रमुख तंत्र आहे.
  2. जिंक फिंगरिंग (Zinc Fingering): ही पद्धत मोनोसेक्स्युअल टिलापिया निर्माण करण्यासाठी वापरली जाते. या पद्धतीत, प्रजनन समर्थनाच्या संकेतांसह विशेष जिंक डीएनए कचरा (Zinc DNA Chips) वापरला जातो. हे डीएनए टिलापियांना लक्षात घेतलेल्या संकेतांच्या आधारे एकटे आपुरेंटीला विविध निवडक तंत्रे प्राप्त करण्यात येतात.

मोनोसेक्स्युअल टिलापिया प्रजनन प्रणाली ही व्यापारिक मत्स्यपालनात वापरली जाते, कारण ही स्त्रीसंख्येने विशेषतः मेथर्मॉफायट निर्माण करू शकते आणि प्राप्त केलेली लागणारी चांगली वस्त्रे बहुतेक व्यापारिक आवडीची असतात.

 

Tilapia Fish farming in Marathi
Tilapia Fish farming in Marathi

 

तिलापिया (Tilapia Fish farming in Marathi )मत्स्यपालनात मुख्य पायऱ्या-

  1. जागेची निवड – तलाव किंवा टाक्यांसाठी पाण्याची उपलब्धता, गुणवत्ता, तापमान आणि जमिनीची उपलब्धता यासारख्या घटकांचा विचार करून तिलापिया शेतीसाठी योग्य जागा निवडा.
  2. तलाव/टाकी बांधकाम – तिलापिया शेतीच्या विशिष्ट गरजा पूर्ण करणारे तलाव किंवा टाक्या बांधा. पाण्याची गुणवत्ता राखण्यासाठी योग्य रचना, पुरेशी पाण्याची खोली आणि योग्य गटाराची व्यवस्था करा.
  3. साठवण- प्रतिष्ठित हॅचरीमधून निरोगी तिलापिया फिंगरलिंग्ज निवडा. साठवण घनता तलाव/टाकीचा आकार आणि इच्छित उत्पादन पातळी यावर अवलंबून असेल.
  4. पाणी गुणवत्ता व्यवस्थापन – तापमान, विरघळलेला ऑक्सिजन, pH आणि अमोनिया पातळी यासारख्या चांगल्या पाण्याच्या गुणवत्तेच्या मापदंडांचे निरीक्षण करा आणि देखरेख करा. पाण्याची नियमित चाचणी करा आणि पाण्याची गुणवत्ता राखण्यासाठी आवश्यक उपाययोजना करा.
  5. आहार – तिलापिया माशांना योग्य आणि पौष्टिक संतुलित आहार द्या. व्यावसायिकदृष्ट्या उपलब्ध पेलेटेड फीड्स सामान्यतः वापरली जातात. माशांच्या वाढीच्या अवस्थेवर आणि पौष्टिक गरजांवर आधारित आहाराची पद्धत समायोजित करा.
  6. रोग व्यवस्थापन – नियमित आरोग्य तपासणी, योग्य पोषण आणि स्वच्छ शेतीचे वातावरण राखणे यासह रोग प्रतिबंधक आणि व्यवस्थापन धोरणे अंमलात आणा. रोग प्रतिबंधक आणि उपचारांसाठी मार्गदर्शनासाठी मत्स्यपालन तज्ञ किंवा पशुवैद्यांचा सल्ला घ्या.
  7. काढणी – तिलापिया माशांच्या वाढीचे निरीक्षण करा आणि बाजारपेठेचा आकार आणि मागणी यावर आधारित कापणीचा इष्टतम वेळ निश्चित करा. मासे गोळा करण्यासाठी योग्य काढणीच्या पद्धती वापरा.
  8. विपणन आणि विक्री – काढणी केलेल्या तिलापियाच्या विक्रीसाठी संभाव्य बाजारपेठ ओळखा. स्थानिक वितरक, रेस्टॉरंट किंवा थेट ग्राहकांसह भागीदारी स्थापित करा. ग्राहकांना आकर्षित करण्यासाठी तुमच्या तिलापिया उत्पादनांची जाहिरात आणि प्रचार करा.

भारतातील मशरूम शेती व्यवसाय

निष्कर्ष – 

Tilapia Fish farming in Marathi तिलापिया शेती पद्धती विशिष्ट शेती प्रणाली, भौगोलिक स्थान आणि स्थानिक नियमांवर अवलंबून असते. मत्स्यपालन तज्ञांचा सल्ला घेणे, प्रशिक्षण कार्यक्रमांना उपस्थित राहणे किंवा आपल्या प्रदेशासाठी विशिष्ट
ज्ञान आणि मार्गदर्शन मिळविण्यासाठी स्थानिक मत्स्यपालन संघटनांशी सल्लामसलत करण्याची आवश्यकता आहे चांगल्या व्यवस्थापन पद्धतींची अंमलबजावणी करणे, पाण्याची गुणवत्ता राखणे आणि योग्य आहार आणि रोग नियंत्रण सुनिश्चित करणे हे तिलापिया माशांच्या यशस्वी शेतीसाठी आणि इष्टतम उत्पादन आणि नफा मिळविण्यासाठी महत्त्वपूर्ण आहे.

आशा आहे कि आपल्याला संपूर्ण माहिती समजली असेल आणि हा लेख तुम्हाला आवडला असेल तर इतरांना पाठवा शेअर करा . व काही प्रश्न असतील तर कंमेंट करा धन्यवाद …..

 

Leave a Comment

Redmi 13C 5G Price: फक्त 9999 रुपयांमध्ये 5G स्मार्टफोन Tripti Dimri: अॅनिमल चित्रपटातील कोण आहे ही झोया भाभी ? Buddhist flag: बौद्ध ध्वजाच्या रंगांचे महत्त्व कोणते ? Maharashtra tourism: महाराष्ट्रातील हे आहेत पाच फेमस पर्यटन स्थळे ? द केरला स्टोरी स्टार अदा शर्माचा हा नवा लुक होत आहे वायरल ! Pro kabaddi league सीजन दहाच्या ह्या आहेत बारा टीम ? बाहुबली प्रभास ची सालार मूवीमध्ये हे आहेत कलाकार .. virat kohli net worth: विराट कोहलीची एकूण संपत्ती पाहून व्हाल चक्क ! AUS vs AFG: इंटरनेटवर वायरल तुफानी फलंदाज ग्लेन मॅक्सवेल! मिळाल्या भरभरून शुभेच्या Mohammed shami new record : विश्वचषकात मोहम्मद शमीने बनवला नवा रेकॉर्ड
लवकरच टमाटरचे भाव कमी होणार आहे ! पहा भाववाढीच कारण ? चंद्रयान ३ चे आकाशातील आकर्षक दृश्य Chandrayan 3 live update Photos हे आहे वाघाची नवीन प्रजाती ! bengal tiger in india Tiger Jinda hai डोळे आल्यास ही लक्षणे दिसतात ! Eye Flu Viral Symptoms डोळ्याची साथ डोळे आल्यावर करा हे उपाय ! eye flu conjunctivitis treatment
Redmi 13C 5G Price: फक्त 9999 रुपयांमध्ये 5G स्मार्टफोन Tripti Dimri: अॅनिमल चित्रपटातील कोण आहे ही झोया भाभी ? Buddhist flag: बौद्ध ध्वजाच्या रंगांचे महत्त्व कोणते ? Maharashtra tourism: महाराष्ट्रातील हे आहेत पाच फेमस पर्यटन स्थळे ?